De Weg van terreur
De Zwarte Dood, één van de bekendste pandemieën ooit, met als boosdoener de Yersinia Pestis
Tot zover in grote lijnen de verspreiding van de pest. Waar
ik het met jullie een stuk uitgebreider over wil hebben zijn de maatregelen en
de vervolging van de Joden.
Social distancing in de middeleeuwen: maatregelen toen en nu
Als we eens goed nadenken is het niet zo vreemd dat De
Zwarte Dood zo verwoestend was. Als we denken aan de middeleeuwen, dan denk ik
niet aan de meest hygiënische tijden. Dit in combinatie met de onwetendheid van
die tijd lijkt me dan ook een cocktail voor problemen. Wanneer we denken aan
COVID-19 dan wordt er juist heel hard ingespeeld op die hygiëne. “Was je
handen!” is één van de belangrijkste preventieadviezen die we opgelegd krijgen.
In de middeleeuwen was dit uiteraard niet het geval.
 |
| Pestmeester/ Snaveldokter |
Maar wet deden ze dan in de middeleeuwen tijdens de pest?
Wel, jullie hebben ze waarschijnlijk wel al eens gezien. Weliswaar op
afbeelding, want volgens mij lopen die hier niet meer rond. Die mannen met dat
gekke masker met een lange snavel.
De pestmeesters of ook wel snaveldokters
genoemd. In eerste instantie waren het de artsen die de zieken verzorgden, maar
de kans dat zij overlijden was dan ook relatief groot. Wanneer de slachtoffers
met grote getallen opliepen, stelden lokale overheden functionarissen aan om de
pestlijders te verzorgen en te isoleren. Ze droegen een hoed, een masker met
lange snavel, daar zouden ze naar verluid een lekker ruikende kruidenmix
instoppen om de lucht te zuiveren. Dit omdat ze dachten dat de pest zich door
de lucht kon verspreiden. Als je mijn stukje over de builenpest gelezen hebt in
mijn vorige blogpost ‘Pandemische Terreur III: De Pest van Justinianus’, dan
weet je dat dit niet mogelijk is met de builenpest. Met de longpest daarentegen
is dat wel mogelijk, wanneer het slachtoffer hoest of niest. Longpest kan je
krijgen wanneer de pestbacterie (Yersinia Pestis) opgenomen wordt in het bloed.
Verder droegen de pestmeesters grote leren handschoenen, lange leren laarzen en
een lange leren cape. Ook hadden ze een houten stok zodat ze de zieken niet
moesten aanraken wanneer ze hen onderzochten. Deze outfit zou dienen voor het
zichzelf beschermen tegen de pest.
Antisemitisme lang voor de Tweede Wereldoorlog
Wat heeft Jodenvervolging dan te maken met ‘De Zwarte Dood’, is dat niet iets uit de Tweede Wereldoorlog? Wanneer we denken aan Jodenvervolging, zullen de meesten denken aan de Holocaust uit de periode 1940-1945. Wie kent het niet, de verhalen over de getto’s en de concentratiekampen? Ook na de pestepidemie was er sprake van Jodenvervolging, want de Joden werden verantwoordelijk gehouden voor de uitbraak. Er ontstonden indrukken dat de Joden met relatief minder slachtoffers waren, wat hen verdacht maakte. Dat is natuurlijk niet zo vreemd vanuit onze kijk naar zaken als je weet dat heel wat joodse wetten de hygiëne bevorderen. Geruchten deden de ronde dat zij waterputten en bronnen hadden vergiftigd. Dit verhaal werd geloofwaardiger toen in september 1348 enkele joden dit verhaal bevestigden, weliswaar onder marteling. En zo werd het verhaal van stad naar stad rondgestuurd. Maar laat ons eerlijk zijn, wie zou niet bezwijken onder de middeleeuwse marteltechnieken?
Antisemitisme zou één van de mogelijke redenen zijn dat
joden als zondebok werden aangewezen. Dergelijke verhalen van ‘de kwaadaardige
joden’ deden in die tijd al langer de ronde. Joden stonden volgens Rooms-katholiek beleid onder
bescherming van de kerk omdat Jezus
geboren was in het Joodse volk, maar daar hadden de meeste Christenen geen
gehoor naar. In hun ogen wilden ze de Messias niet erkennen, waardoor zij een
afkeer voor hen hadden. Ook hadden de Christenen op economisch vlak baat bij
het elimineren van joodse gemeenschappen. Het bood hen kansen tot plunderen, want
joden speelden een belangrijke rol in de geldeconomie.
Paus Clemens VI liet twee keer een pauselijke oorkonde
uitbrengen. Daarin stelde hij dat diegenen die de joden de schuld gaven,
verleid werden door de Duivel. Hij wees erop dat de joden ook slachtoffer van
de pest waren geweest en de ziekte ook voorkwam in streken waar geen joodse
gemeenschappen waren. Maar zijn oproep aan geestelijken en leiders om joden te
beschermen werd veelal teniet gedaan.
Wie is onze zondebok?
Racisme, het is van alle tijden en ook in onze tijden is het
niet weg te denken. Zelfs de bedreiging van het virus lijkt er niet tegen te
helpen. Sterker nog, het lijkt erop dat het racisme nog meer kansen geeft.
Wanneer ik kijk naar de nieuwsberichten heb ik al een portie te lezen gekregen
van mensen met Aziatische roots die nu het doelwit van racistische opmerkingen
zijn geworden. Filmpjes van over de hele wereld waarin mensen opmerkingen naar
het hoofd geslingerd krijgen. Dat is spijtig, want mensen geven hen de schuld
van het coronavirus. Ze wijzen met het vingertje dat hun eet- en leefgewoontes
de schuld zijn van dit alles, dat ze het verdienen om ziek te worden en wat nog
al niet.
Daarom wil ik toch even oproepen, en ik hoop dat jullie dat
ook zo zien, dat een virus geen excuus mag zijn voor racisme of xenofobie! Deze
mensen zijn evengoed het slachtoffer en dit virus maakt geen onderscheid tussen
huidskleur of sociale, culturele, economische of politieke status. We zijn
allen het slachtoffer van deze pandemie en omdat het virus als eerste uitbrak
in China mag dat mensen er niet de reden toe geven om dergelijke opmerkingen te
maken. We hebben nu wel belangrijkere dingen aan ons hoofd.
